Twardość wody z wodociągu: jak przeliczyć komunikat na °dGH i °dKH

Twardość własnej wody da się mieć w pięć minut i za darmo: wodociąg publikuje wyniki badań (dla stref zasilania), a przejście na stopnie niemieckie wymaga jednego dzielenia przez 17,85.

Test kropelkowy też pokaże tę liczbę, ale komunikat wodociągu daje coś innego: serię z całego półrocza i wartość maksymalną, nie jeden pomiar z wtorku.

Niżej pokazuję, gdzie tej liczby szukać, jak ją przeliczyć na °dGH i °dKH i w którym miejscu komunikat przestaje odpowiadać na pytania akwarysty.

Gdzie leży twoja liczba

W takiej kolejności szukam sam.

Najpierw wchodzę na stronę wodociągu, w zakładkę o jakości wody. Duże przedsiębiorstwa publikują tabele dla poszczególnych zakładów albo stref zasilania (zwykle za kwartał lub półrocze). To jest źródło pierwszego wyboru, bo ma jednostki i okres.

Drugi krok to ocena obszarowa jakości wody, sporządzana przez powiatową stację sanitarno-epidemiologiczną. Bywa w Biuletynie Informacji Publicznej i obejmuje cały powiat.

Na końcu zostaje mail do wodociągu z prośbą o wyniki dla konkretnego adresu. Rozporządzenie o jakości wody odsyła przy udostępnianiu informacji do art. 4p ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, więc to nie jest prośba o przysługę.

Trzy dzielenia i po sprawie

Stopień niemiecki ma definicję: 10 mg tlenku wapnia na litr. Po przeliczeniu przez masy molowe wychodzi 17,85 mg węglanu wapnia na litr. Z tego bierze się cała tabela.

Dwa ostatnie wiersze są od twardości węglanowej i w poradnikach najczęściej wypadają właśnie one.

Jeżeli komunikat rozdziela wapń i magnez, nie sumuje się wartości przed przeliczeniem. Najpierw osobno: 96 mg Ca²⁺/l to 13,4 °dGH, 12 mg Mg²⁺/l to 2,8 °dGH. Razem daje to 16,2 °dGH.

GH i KH to dwie różne liczby, mimo podobnych nazw

GH opisuje zawartość wapnia i magnezu, a KH opisuje, ile kwasu przyjmie woda, zanim spadnie jej pH. Pierwsza liczba dotyczy budulca, druga stabilności.

W większości polskich wód wodociągowych oba parametry są wysokie, bo wapń i wodorowęglany pochodzą z tej samej skały. Reguły z tego jednak nie ma. Woda po zmiękczaniu jonowymiennym w stacji uzdatniania potrafi mieć niskie GH i wysoką zasadowość, bo wymiennik zabiera wapń, a zostawia wodorowęglan sodu.

Wniosek praktyczny: jeżeli komunikat podaje tylko „twardość”, to masz GH, ale nadal nie wiadomo, jak zachowa się pH. KH trzeba zmierzyć testem, choćby raz.

Przykład na danych, które można sprawdzić

Warszawski wodociąg publikuje twardość osobno dla zakładów i dla stacji w dzielnicach. Za pierwsze półrocze 2026 Zakład Centralny SUW Filtry miał 244,0 mg CaCO₃/l średnio i 285,0 maksymalnie. Zakład Północny miał 260,0 średnio i 302,0 maksymalnie.

Przeliczenie robię tak samo jak w tabeli wyżej:

• 244,0 ÷ 17,85 = 13,7 °dGH
• 285,0 ÷ 17,85 = 16,0 °dGH
• 302,0 ÷ 17,85 = 16,9 °dGH

Wodociąg podaje te same wartości w stopniach niemieckich, więc rachunek da się skontrolować. Zgadza się co do dziesiątych.

Bardziej użyteczne jest zestawienie skrajności. Stacja Radość w dzielnicy Wawer: 174,0 mg CaCO₃/l, czyli 9,7 °dGH. Hydrofornia Centrum w dzielnicy Wesoła: 362,0 mg CaCO₃/l, czyli 20,3 °dGH. Jedno miasto, ta sama spółka, dwukrotna różnica w zawartości wapnia i magnezu.

Czego w tym komunikacie nie ma

Komunikat wodociągowy jest pisany dla konsumenta wody pitnej, dlatego kilku rzeczy akwarysta tam nie znajdzie.

Nie ma twardości węglanowej, bo do oceny wody do picia nie jest potrzebna. Zasadowość bywa podana, ale rzadziej.

Nie ma dwutlenku węgla rozpuszczonego w wodzie, a to on, razem z KH, ustala pH w zbiorniku.

Nie ma fosforanów w akwarystycznej rozdzielczości, choć dla glonów są istotne.

Azotany są, bo mają limit 50 mg/l, i warto je odczytać. Tło azotanowe z kranu wyznacza sufit tego, co da się osiągnąć podmianami wody.

Wartość z kranu to nie wartość w zbiorniku

Woda w zbiorniku żyje własnym życiem i od parametrów kranówki dryfuje w trzech kierunkach.

W górę działa parowanie. Z powierzchni odchodzi czysta woda, a sole zostają. Dolewanie kranówki zamiast wody demineralizowanej podnosi twardość systematycznie, tydzień po tygodniu.

W dół działa zużycie. Rośliny i skorupiaki pobierają wapń, a nitryfikacja zjada zasadowość. W dojrzałym, mocno obsadzonym zbiorniku KH potrafi spaść między podmianami o kilka stopni. Mechanizm opisałem we wpisie o cyklu azotowym.

W bok działają podłoże i skały. Podłoże aktywne wiąże wapń i obniża KH, a kamienie wapienne i muszle robią coś odwrotnego.

Dlatego liczba z komunikatu jest dla mnie warunkiem brzegowym przy doborze obsady. Nie jest opisem tego, co mam w zbiorniku. Do zbiornika jest test, do kranu komunikat.

Jak ten parametr bywa nazwany w tabeli

Nazwy w komunikatach nie są ujednolicone, a to jest pierwsza bariera przy czytaniu.

Przewodność bywa mylona z twardością, bo rośnie razem z nią. Mierzy jednak wszystkie jony, także sód i chlorki. Wodę zmiękczoną jonowymiennie pokaże więc jako „mocną”, mimo że wapnia prawie w niej nie ma.

Zdarza się też zapis „twardość wody: 5,2 mval/l”. To jest 14,6 °dGH, nie 5,2. Wystarczy pomnożyć przez 2,80.

Ile razy w roku warto tam zajrzeć

Dwa razy, jeżeli zbiornik stoi i ma stabilną obsadę: raz po publikacji danych za pierwsze półrocze i drugi raz po danych rocznych.

Trzeci raz sprawdzam przed każdą zmianą zależną od parametrów wody: nowy gatunek, nowe rośliny, próba rozrodu. Wtedy nie patrzę na średnią, tylko na wartość maksymalną z okresu. Ona opisuje najgorszy tydzień, jaki zbiornik dostanie.

Osobna sytuacja to komunikat o zmianie ujęcia albo przełączeniu strefy zasilania. Wodociągi publikują takie informacje przy pracach na sieci. Zmiana ujęcia potrafi przesunąć twardość o kilka stopni w ciągu jednego dnia, bo stacje tego samego wodociągu różnią się (jak w Warszawie) nawet dwukrotnie.

Cztery typowe pomyłki

Mylenie mval z mg. Zasadowość 5 mval/l to 14 °dKH, a nie 5. Różnica jest prawie trzykrotna.

Traktowanie wapnia jak twardości ogólnej. Sam wapń zaniża wynik o wkład magnezu. W mojej kranówce, przy 23 mg/l magnezu według wodociągu, zaniża o 5,3 stopnia.

Uśrednianie miasta. Wartość dla całego miasta jest bezużyteczna, jeżeli stacje różnią się dwukrotnie.

Mierzenie wody po dwóch dobach stania w wiadrze. Odgazowanie dwutlenku węgla podnosi pH i zmienia wynik odczytu, chociaż twardość zostaje ta sama. Pomiar pH kranówki prosto z kranu i po dobie nie opisuje tej samej rzeczy.

Źródła

1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026 poz. 748) — zakres twardości 60–500 mg CaCO₃/l w przeliczeniu na węglan wapnia, azotany 50 mg/l, pH 6,5–9,5; odesłanie do art. 4p ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków w sprawie udostępniania informacji. Akt obowiązuje od 24 czerwca 2026.
2. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m.st. Warszawie — twardość wody: wartości średnie i maksymalne dla zakładów wodociągowych oraz stacji w dzielnicach Wesoła i Wawer za I półrocze 2026. Odczyt: 17 września 2026.
3. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Gliwicach — parametry wody, strefa Śródmieście: twardość ogólna w 2025 i 2026 roku 351–361 mg CaCO₃/l, magnez 23 mg/l w próbce z 29.06.2026. Odczyt: 21 września 2026.
4. Bytomskie Wodociągi — jakość wody: przykład wodociągu, który publikuje wprost sposób przeliczania jednostek twardości wraz z rachunkiem.